Bakteryjna waginoza - badania kliniczne
Leczymy z troską, której szukasz.
Bakteryjna waginoza to częsta przyczyna nieprawidłowych upławów i charakterystycznego, nieprzyjemnego zapachu z pochwy. U części kobiet pojawia się tylko raz, ale u innych może wielokrotnie nawracać – nawet po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu.
Bakteryjna waginoza powstaje, gdy zmienia się naturalna równowaga bakterii żyjących w pochwie. Zmniejsza się liczba bakterii, które pomagają utrzymać jej prawidłowe środowisko, a zaczynają przeważać inne drobnoustroje.
Dostępne są skuteczne metody leczenia, przede wszystkim leki zawierające metronidazol lub klindamycynę. Problemem pozostają jednak częste nawroty. Dlatego prowadzone są badania kliniczne nowych metod leczenia bakteryjnej waginozy, których celem jest między innymi znalezienie skuteczniejszych sposobów leczenia oraz zapobiegania jej ponownemu pojawianiu się.
Warto przy tym odróżnić dwie rzeczy: badania wykonywane po to, aby rozpoznać bakteryjną waginozę oraz badania kliniczne, w których sprawdza się nowe lub udoskonalone sposoby jej leczenia.
Czym jest bakteryjna waginoza?
W zdrowej pochwie naturalnie występuje wiele różnych bakterii. Razem tworzą one mikrobiom pochwy. Ważną rolę ochronną odgrywają bakterie z rodzaju Lactobacillus, które pomagają utrzymywać kwaśne środowisko pochwy.
Przy bakteryjnej waginozie ta równowaga zostaje zaburzona. Bakterii z rodzaju Lactobacillus jest mniej, a zwiększa się liczba innych bakterii związanych z BV.
Jedną z nich jest Gardnerella vaginalis, ale bakteryjna waginoza nie jest po prostu „zakażeniem Gardnerellą”. W jej rozwoju uczestniczy wiele różnych bakterii. Dlatego samo wykrycie Gardnerella vaginalis nie oznacza jeszcze, że pacjentka ma bakteryjną waginozę. Takie zaburzenie naturalnej równowagi mikrobiomu pochwy nazywa się dysbiozą pochwy.
Jakie są objawy bakteryjnej waginozy?
Najbardziej charakterystycznym objawem jest jednorodna, zwykle biaława lub szarawa wydzielina z pochwy oraz nieprzyjemny zapach, często opisywany jako „rybi”. Zapach może stać się bardziej zauważalny np. po stosunku lub podczas miesiączki.
Nie każda kobieta z bakteryjną waginozą ma jednak objawy. BV może przebiegać również bezobjawowo.
Warto też pamiętać, że sam wygląd lub zapach wydzieliny nie pozwala zawsze pewnie rozpoznać choroby. Podobne objawy mogą występować przy grzybicy pochwy, rzęsistkowicy czy innych infekcjach. Jeżeli dolegliwości nawracają albo nie wiadomo, co jest ich przyczyną, warto przeprowadzić odpowiednią diagnostykę.
Jak diagnozuje się bakteryjną waginozę?
Nie ma jednego prostego „testu na waginozę”, który w każdej sytuacji daje odpowiedź „tak” albo „nie”. Lekarz może wykorzystać kilka metod diagnostycznych.
Ocenia się między innymi wygląd wydzieliny, pH pochwy oraz próbkę wydzieliny pod mikroskopem. Stosowane są również kryteria Amsela, skala Nugenta, a w wybranych sytuacjach nowoczesne testy molekularne.
Zwykły posiew pochwy nie jest najlepszym badaniem do rozpoznawania BV. Szczególnie samo wykrycie Gardnerella vaginalis nie wystarcza do postawienia diagnozy.
Kryteria Amsela
Jedną z klasycznych metod rozpoznawania bakteryjnej waginozy są kryteria Amsela.
Lekarz bierze pod uwagę cztery cechy: charakterystyczną, jednorodną wydzielinę, obecność tzw. clue cells w badaniu mikroskopowym, pH pochwy powyżej 4,5 oraz dodatni test aminowy.
Bakteryjną waginozę można rozpoznać, gdy spełnione są co najmniej trzy z tych czterech kryteriów.
pH pochwy i test aminowy
Prawidłowe środowisko pochwy jest kwaśne. Przy bakteryjnej waginozie pH często wzrasta powyżej 4,5.
Sam pomiar pH nie wystarcza jednak do rozpoznania choroby, ponieważ podwyższone pH może występować także w innych stanach.
Test aminowy polega natomiast na sprawdzeniu, czy po dodaniu odpowiedniego odczynnika do próbki wydzieliny pojawia się charakterystyczny zapach. Jest to jeden z elementów kryteriów Amsela.
Skala Nugenta
Bakteryjną waginozę można rozpoznawać również na podstawie próbki wydzieliny oglądanej pod mikroskopem.
Laboratorium ocenia, jakie rodzaje bakterii są obecne i w jakich proporcjach. Wynik podaje się w punktach według skali Nugenta. Wynik od 0 do 3 odpowiada prawidłowej florze z przewagą bakterii Lactobacillus, 4-6 oznacza wynik pośredni, natomiast 7-10 odpowiada bakteryjnej waginozie.
Jest to jedna z najlepiej poznanych laboratoryjnych metod diagnostyki BV.
Nowoczesne testy molekularne
W niektórych sytuacjach można również wykonać test, który wykrywa materiał genetyczny bakterii charakterystycznych dla bakteryjnej waginozy.
Takie badanie nie sprawdza obecności tylko jednej bakterii. Analizuje kilka rodzajów drobnoustrojów związanych z BV oraz bakterii z rodzaju Lactobacillus. Testy tego typu są przede wszystkim przydatne u kobiet, które mają objawy.
Jak wygląda wynik badania przy bakteryjnej waginozie?
To zależy od rodzaju wykonanego badania.
W badaniu wykonywanym według kryteriów Amsela można stwierdzić między innymi podwyższone pH, charakterystyczną wydzielinę, obecność clue cells i dodatni test aminowy.
Przy ocenie według skali Nugenta wynik 7-10 punktów odpowiada bakteryjnej waginozie. W nowoczesnych testach laboratoryjnych wynik opiera się natomiast na obecności i wzajemnych proporcjach różnych bakterii.
Jeśli przez „rozmaz” rozumiemy odpowiednio przygotowaną próbkę wydzieliny oglądaną pod mikroskopem, bakteryjną waginozę można w takim badaniu rozpoznać.
Cytologia szyjki macicy nie jest natomiast zalecanym badaniem do rozpoznawania BV.
Bakteryjna waginoza czy grzybica – jak je odróżnić?
Objawy mogą być podobne, ale typowy obraz obu chorób jest nieco inny.
Przy bakteryjnej waginozie częściej występują jednorodne upławy, charakterystyczny nieprzyjemny zapach oraz pH pochwy powyżej 4,5.
Przy grzybicy częściej pojawiają się silny świąd, pieczenie, zaczerwienienie okolic intymnych i gęsta wydzielina. Przy typowej kandydozie pH pochwy zazwyczaj pozostaje prawidłowe.
Nie zawsze jednak można samodzielnie odróżnić te choroby na podstawie objawów. Jeżeli dolegliwości są nasilone, nietypowe albo regularnie nawracają, warto wykonać odpowiednią diagnostykę.
Jak leczy się bakteryjną waginozę?
Podstawą leczenia objawowej bakteryjnej waginozy są leki przeciwbakteryjne. Do najlepiej poznanych i stosowanych metod należą preparaty zawierające metronidazol lub klindamycynę. WHO wymienia także inne możliwości leczenia, takie jak tinidazol czy secnidazol.
W zależności od sytuacji lekarz może zaproponować lek doustny albo stosowany miejscowo.
Wybór terapii zależy między innymi od objawów, wcześniejszego leczenia, tolerancji leków, ciąży oraz tego, czy problem występuje po raz pierwszy, czy ma charakter nawrotowy.
Ważne jest również to, że skuteczne wyleczenie jednego epizodu nie daje gwarancji, że BV nie pojawi się ponownie.
Dlaczego bakteryjna waginoza nawraca?
Nawracająca bakteryjna waginoza jest jednym z największych problemów związanych z BV. U części kobiet objawy wracają mimo prawidłowo przeprowadzonego leczenia.
Jedną z możliwych przyczyn jest to, że po zakończeniu terapii mikrobiom pochwy nie zawsze wraca do trwałej równowagi. Korzystne bakterie z rodzaju Lactobacillus mogą nie odzyskać przewagi, a bakterie związane z BV ponownie zaczynają się namnażać.
Znaczenie może mieć także tzw. biofilm. Jest to warstwa tworzona przez skupiska bakterii, która może utrudniać ich całkowite usunięcie. Biofilm jest charakterystycznym elementem bakteryjnej waginozy.
Coraz więcej danych wskazuje również, że przy nawrotach znaczenie może mieć wymiana bakterii pomiędzy partnerami seksualnymi.
Z tego powodu nowe badania dotyczą nie tylko leczenia pojedynczego epizodu BV, ale również sposobów na zmniejszenie ryzyka kolejnych nawrotów i utrzymanie prawidłowego mikrobiomu pochwy.
Probiotyki a bakteryjna waginoza – czy pomagają?
Pomysł zastosowania probiotyków wydaje się logiczny, ponieważ przy bakteryjnej waginozie zmniejsza się liczba korzystnych bakterii Lactobacillus.
Nie oznacza to jednak, że każdy probiotyk dostępny w aptece ma udowodnione działanie w leczeniu BV.
Badania dotyczą konkretnych szczepów bakterii, konkretnych preparatów oraz określonych sposobów ich stosowania. Wyników dotyczących jednego preparatu nie można więc automatycznie przenosić na wszystkie dostępne probiotyki.
Szczególne zainteresowanie naukowców wzbudzają preparaty zawierające Lactobacillus crispatus – gatunek bakterii często występujący w zdrowej pochwie. W badaniach niektórych konkretnych preparatów uzyskiwano obiecujące wyniki dotyczące zapobiegania nawrotom.
Nie oznacza to jednak, że dostępne bez recepty probiotyki dopochwowe mogą zastąpić standardowe leczenie. CDC nadal wskazuje, że nie ma podstaw do traktowania dostępnych preparatów probiotycznych jako zamiennika standardowej terapii BV.
Czy partner również powinien być leczony?
Jeszcze do niedawna rutynowe leczenie partnera nie było zalecane. W ostatnich latach pojawiły się jednak ważne nowe dane.
Badanie opublikowane w 2025 roku wykazało, że u kobiet pozostających w stałych związkach z mężczyznami równoczesne leczenie kobiety i partnera wyraźnie zmniejszało ryzyko nawrotu w porównaniu z leczeniem samej kobiety.
W związku z nowymi wynikami badań ACOG w 2025 roku zaktualizowało swoje zalecenia. Przy nawracającej, objawowej bakteryjnej waginozie zaleca obecnie rozważenie równoczesnego leczenia partnera płci męskiej. W niektórych innych sytuacjach decyzja powinna być podejmowana indywidualnie.
Nie oznacza to, że każdego partnera trzeba automatycznie leczyć przy każdym epizodzie BV.
Czy bakteryjna waginoza jest zaraźliwa?
To bardziej złożone niż w przypadku typowych chorób przenoszonych drogą płciową.
Bakteryjna waginoza nie jest klasyczną infekcją przenoszoną drogą płciową, taką jak chlamydioza czy rzęsistkowica. WHO również nie klasyfikuje BV jako STI, choć wskazuje na możliwość przekazywania bakterii pomiędzy partnerami.
Jednocześnie wiemy, że aktywność seksualna ma znaczenie dla występowania BV, a nowe badania dotyczące leczenia partnerów dodatkowo wskazują, że bakterie obecne u partnera mogą mieć znaczenie szczególnie przy nawrotach.
Najprościej można więc powiedzieć: bakteryjna waginoza nie jest typową chorobą weneryczną, ale życie seksualne i bakterie obecne u partnera mogą wpływać na jej występowanie i nawroty.
Bakteryjna waginoza w ciąży
Bakteryjna waginoza może występować również w ciąży. Objawowa BV powinna być wtedy oceniona przez lekarza i odpowiednio leczona.
W badaniach obecność bakteryjnej waginozy wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych niekorzystnych wyników ciąży. Nie oznacza to jednak, że u kobiety z BV takie powikłania na pewno wystąpią.
W przypadku kobiet ciężarnych bez objawów sytuacja wygląda inaczej. Nie zaleca się rutynowego wykonywania badań przesiewowych w kierunku bezobjawowej BV u wszystkich kobiet w ciąży tylko po to, aby zapobiegać porodowi przedwczesnemu.
Czy bakteryjna waginoza może powodować powikłania?
Bakteryjna waginoza wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych problemów zdrowotnych.
Dotyczy to między innymi większego ryzyka nabycia wybranych zakażeń przenoszonych drogą płciową, niektórych powikłań po zabiegach ginekologicznych oraz wybranych niekorzystnych wyników ciąży.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z BV będzie miała takie powikłania.
Warto odróżnić zwiększone ryzyko od stwierdzenia, że bakteryjna waginoza bezpośrednio i nieuchronnie powoduje określony problem.
Badania kliniczne nowych metod leczenia bakteryjnej waginozy
Metronidazol i klindamycyna pozostają podstawowymi, dobrze przebadanymi lekami stosowanymi w leczeniu bakteryjnej waginozy.
Mimo to nadal prowadzi się badania nad innymi możliwościami leczenia. Jednym z głównych powodów są częste nawroty BV.
Naukowcy sprawdzają między innymi, jak skuteczniej zapobiegać nawrotom, jak wspierać utrzymanie prawidłowego mikrobiomu pochwy, czy wybrane szczepy Lactobacillus mogą znaleźć zastosowanie w terapii, jak wpływać na biofilm oraz czy nowe leki mogą stanowić skuteczną alternatywę dla obecnie stosowanych metod leczenia.
Jednym z leków, który jest obecnie oceniany w badaniach klinicznych w leczeniu bakteryjnej waginozy, jest furazydyna.
W 2026 roku trwa badanie kliniczne III fazy, w którym dopochwowa furazydyna jest porównywana z kremem zawierającym klindamycynę. Celem jest między innymi sprawdzenie, czy leczenie furazydyną nie jest mniej skuteczne od leczenia klindamycyną. Oceniane są również wyniki mikrobiologiczne, bezpieczeństwo terapii, nawroty BV oraz jakość życia uczestniczek.
Badanie obejmuje kilka krajów europejskich, w tym Polskę, i według europejskiego rejestru badań klinicznych pozostaje obecnie w fazie rekrutacji.
Kto może zgłosić się do badania klinicznego?
Każde badanie kliniczne ma własne zasady dotyczące tego, kto może wziąć w nim udział.
Kryteria mogą dotyczyć wieku, objawów, wyników badań, wcześniejszych epizodów bakteryjnej waginozy, stosowanego wcześniej leczenia, innych chorób czy przyjmowanych leków.
Samo zgłoszenie się nie oznacza automatycznego zakwalifikowania do badania.
Najpierw zespół ośrodka sprawdza, czy dana osoba spełnia kryteria określone w protokole. Przed podjęciem decyzji o udziale pacjentka otrzymuje również szczegółowe informacje o badaniu, jego przebiegu oraz możliwym ryzyku i korzyściach.
Udział w badaniu klinicznym jest zawsze dobrowolny.
Jak zgłosić się do badania?
Jeżeli masz objawy bakteryjnej waginozy albo problem regularnie nawraca i chcesz dowiedzieć się, czy możesz wziąć udział w prowadzonym badaniu klinicznym bakteryjnej waginozy, możesz wypełnić formularz zgłoszeniowy dostępny na stronie lub skontaktować się z naszym ośrodkiem.
Po otrzymaniu zgłoszenia zespół skontaktuje się z Tobą i przekaże informacje dotyczące kolejnych etapów.
Zgłoszenie zainteresowania nie oznacza jeszcze zakwalifikowania do badania.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie badania wykonać przy bakteryjnej waginozie?
Lekarz może ocenić wygląd wydzieliny, zmierzyć pH pochwy i wykonać badanie mikroskopowe. Stosowane są również kryteria Amsela, skala Nugenta oraz - w wybranych przypadkach - nowoczesne testy molekularne.
Zwykły posiew i samo wykrycie Gardnerella vaginalis nie wystarczają do pewnego rozpoznania BV.
Czy bakteryjna waginoza wychodzi w rozmazie?
Tak - bakteryjną waginozę można rozpoznać w odpowiednio przygotowanej próbce wydzieliny pochwowej ocenianej pod mikroskopem.
Nie należy tego jednak mylić z cytologią szyjki macicy. Cytologia nie jest zalecanym testem do rozpoznawania bakteryjnej waginozy.
Jak leczyć bakteryjną waginozę?
W standardowym leczeniu stosuje się przede wszystkim leki przeciwbakteryjne, w tym metronidazol i klindamycynę. Konkretna terapia powinna być dobrana do sytuacji pacjentki.
Czy bakteryjna waginoza może nawracać?
Tak. Nawroty są częste, nawet po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu. Nawracająca bakteryjna waginoza jest właśnie jednym z powodów, dla których nadal poszukuje się nowych metod terapii i zapobiegania ponownemu pojawianiu się BV.
Jak odróżnić bakteryjną waginozę od grzybicy?
Przy bakteryjnej waginozie częstsze są jednorodne upławy i charakterystyczny nieprzyjemny zapach. Przy grzybicy częściej występują świąd, pieczenie i gęsta wydzielina.
Nie zawsze objawy są jednak typowe, dlatego przy nawracających lub nietypowych dolegliwościach warto wykonać odpowiednie badania.
Czy bakteryjna waginoza wymaga leczenia partnera?
Nie zawsze. Nowe badania zmieniły jednak podejście do tego zagadnienia. W przypadku nawracającej, objawowej BV równoczesne leczenie stałego partnera płci męskiej może zmniejszać ryzyko kolejnego nawrotu i jest obecnie rekomendowane do rozważenia przez ACOG.
Jakie leczenie bakteryjnej waginozy jest najlepiej potwierdzone badaniami?
Najlepiej ugruntowane dowody dotyczą leków przeciwbakteryjnych, przede wszystkim metronidazolu i klindamycyny. Prowadzone są jednak badania nad innymi sposobami leczenia i zapobiegania nawrotom. Jednym z leków ocenianych obecnie w III fazie badań klinicznych jest furazydyna.
Źródła
- Podstawę medyczną tekstu stanowią aktualne rekomendacje World Health Organization:
Recommendations for the treatment of … bacterial vaginosis (2024), aktualna strona WHO dotycząca BV oraz
CDC STI Treatment Guidelines – Bacterial Vaginosis. - Informacje dotyczące leczenia partnerów oparto na aktualizacji
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG),
Concurrent Sexual Partner Therapy to Prevent Bacterial Vaginosis Recurrence (2025). - Informacje o aktualnie prowadzonym badaniu III fazy furazydyny pochodzą z oficjalnego europejskiego rejestru badań klinicznych
CTIS: EUCT 2024-515332-80-00, FUR-05-24,
A Phase III, randomized, controlled study of furazidin for bacterial vaginosis.
Badanie rozpoczęło się w 2026 r. i obejmuje m.in. ośrodki w Polsce.