Badania kliniczne w Polsce są jednym z najważniejszych motorów rozwoju medycyny. Dają pacjentom dostęp do nowoczesnych terapii, a jednocześnie pozwalają na ocenę skuteczności i bezpieczeństwa nowych leków. W 2024 roku ponad 26 800 polskich pacjentów uzyskało dostęp do innowacyjnych terapii eksperymentalnych w ramach badań klinicznych.
Analiza trendów pokazuje, że najwięcej projektów dotyczy chorób onkologicznych, ale rośnie także udział badań w kardiologii, neurologii, diabetologii, psychiatrii i chorobach rzadkich.
Onkologia – dominujący obszar badań klinicznych
Największy udział w badaniach klinicznych w Polsce ma onkologia.
Jest to zgodne z globalnym trendem – nowotwory należą do najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny.
Badania kliniczne onkologiczne obejmują różne fazy eksperymentów medycznych nowotwory – od wczesnych badań bezpieczeństwa po duże próby III fazy. Pacjenci uczestniczący w tych projektach mają dostęp do innowacyjnych leków eksperymentalnych w Polsce, często na długo przed ich refundacją.
Kardiologia, neurologia i diabetologia – rosnące obszary zainteresowania
W Polsce intensywnie rozwijają się również badania kliniczne w kardiologii, neurologii i diabetologii.
- W kardiologii prowadzi się testy nowych terapii w niewydolności serca, nadciśnieniu i zaburzeniach rytmu.
- W neurologii coraz częściej bada się leki w chorobie Alzheimera, padaczce czy stwardnieniu rozsianym.
- W diabetologii i endokrynologii rośnie liczba badań nad nowoczesnymi terapiami otyłości i cukrzycy typu 2.
Są to obszary o ogromnym zapotrzebowaniu na badania kliniczne, ponieważ odpowiadają na realne potrzeby zdrowotne milionów pacjentów.
Choroby rzadkie, psychiatria i pediatria
Polska staje się ważnym ośrodkiem badań nad chorobami rzadkimi, immunologicznymi i autoimmunologicznymi. Badania te często dotyczą innowacyjnych terapii celowanych i leczenia biologicznego.
Wzrasta także liczba badań w psychiatrii, zwłaszcza w zakresie depresji i schizofrenii. Pojawiają się również projekty pediatryczne, które umożliwiają dzieciom dostęp do nowych metod leczenia – zgodnie z trendem globalnym dotyczącym rozwoju pediatrycznych programów medycznych.
Dermatologia i gastroenterologia – nowe kierunki badań
Rosnące znaczenie mają także inne dziedziny, m.in.:
- dermatologia – badania nad terapiami w łuszczycy i atopowym zapaleniu skóry,
- gastroenterologia – rozwój innowacyjnych leków w nieswoistych chorobach zapalnych jelit,
- pulmonologia – badania nad lekami w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP) i astmie.
To obszary, w których obserwuje się coraz większe trendy w badaniach klinicznych, wynikające z potrzeb zdrowotnych i zainteresowania sponsorów.
Dlaczego Polska przyciąga sponsorów?
Polska utrzymuje konkurencyjną pozycję w Europie Środkowo-Wschodniej dzięki sprawnej rekrutacji pacjentów i reputacji wysokiej jakości danych. Kluczowe czynniki to:
- doświadczenie ośrodków klinicznych,
- znajomość regulacji i standardów medycznych (GCP),
- konkurencyjne koszty w porównaniu do Europy Zachodniej,
- duża liczba pacjentów gotowych do udziału w badaniach.
Motywacje pacjentów
Pacjenci decydują się na udział w badaniach klinicznych głównie z powodu:
- dostępu do nowoczesnych terapii,
- możliwości korzystania z zaawansowanych metod diagnostycznych,
- opieki specjalistycznej na wysokim poziomie,
- poczucia współtworzenia postępu medycyny.
Udział w badaniu klinicznym nie wiąże się z kosztami dla pacjenta – wszystkie procedury i leczenie finansuje sponsor.
Q&A – najczęstsze pytania pacjentów
- Jakie choroby są najczęściej objęte badaniami klinicznymi w Polsce?
Najwięcej badań dotyczy onkologii, kardiologii, neurologii, diabetologii i chorób rzadkich. - Dlaczego onkologia przoduje w polskich badaniach klinicznych?
Ze względu na ogromne zapotrzebowanie społeczne i rozwój innowacyjnych terapii przeciwnowotworowych. - Ile przeprowadzono badań klinicznych w Polsce w ostatnich latach?
W Polsce co roku rejestruje się kilkaset nowych badań klinicznych – w ostatnich latach liczba ta wynosiła średnio od 500 do 700 wniosków rocznie, a w 2023 roku było ich nawet ponad 780. Jeśli chodzi o skalę uczestnictwa, to w 2024 roku w badaniach klinicznych wzięło udział ponad 26 tysięcy pacjentów. - Jakie są rosnące obszary zainteresowania?
Kardiologia, neurologia, diabetologia, psychiatria i choroby rzadkie. - Czy w Polsce prowadzi się badania nad chorobami skóry?
Tak, rośnie liczba badań w łuszczycy i AZS. - W jakich fazach badań najwięcej jest pacjentów z chorobami nowotworowymi?
Najczęściej w fazach II i III, które obejmują większe grupy pacjentów. - Czy udział w badaniu klinicznym wiąże się z kosztami dla pacjenta?
Nie, wszystkie koszty pokrywa sponsor. - Jak rozwija się liczba i zakres badań klinicznych w Polsce?
Z roku na rok liczba badań rośnie, szczególnie w obszarze onkologii i chorób rzadkich.
Podsumowanie
Analiza badań klinicznych w Polsce wskazuje, że największy udział mają projekty onkologiczne, ale rosną też obszary takie jak kardiologia, neurologia, diabetologia, psychiatria i choroby rzadkie. W 2024 roku ponad 26 800 pacjentów wzięło udział w badaniach, co potwierdza skalę i znaczenie tego sektora.
Dzięki jakości danych, sprawnej rekrutacji i rosnącemu zapotrzebowaniu na innowacyjne terapie, Polska pozostaje jednym z kluczowych krajów regionu w prowadzeniu prób klinicznych i współtworzeniu innowacji medycznych.
Źródło danych
W artykule wykorzystano dane z raportu „Komercyjne badania kliniczne w Polsce. Analiza zmian rynku do 2024 r.” przygotowanego na zlecenie:
- Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA,
- Polskiego Związku Pracodawców Firm Prowadzących Badania Kliniczne na Zlecenie POLCRO,
- Stowarzyszenia na Rzecz Dobrej Praktyki Badań Klinicznych w Polsce GCPpl.